HIZKUNTZAKO KONTZEPTUAK

1.    IKASTEREDU ELEBIDUNA

Eredu honen helburu nagusia bi hizkuntza desberdinetan gaitasun maila egoki bat lortzea da, eta horretarako irakaskuntza bi hizkuntza horien bidez egiten da.

1983. urtea baino lehen lau ikasteredu desberdintzen ziren Euskal Herrian: A, B, C, D (B eta C oso antzekoak ziren). Baina urte hartaz geroztik Eusko Jaurlaritzak hiru eredu legeztatu zituen euskara eskola publikoetan ikasbide modura integratzeko: A, B eta D. A ereduak ez du euskara ia lantzen (%10 bat soilik); B eredua, berriz, erdibidekoa da, hau da, %50a euskaraz lantzen da eta beste %50a gaztelaniaz; azkenik, D ereduan dena euskaraz lantzen da gaztelaniako irakasgaia izan ezik.

Urte batzuk geroago Eusko Jaurlaritzak ereduen birmoldaketa bat egin zuen, eta bertan hainbat galdera planteatu ziren D ereduaren alde eta A ereduaren kontra: Emaitzarik hoberenak D ereduak ematen baditu, zergatik ez dena D eredu bilakatu? Irakasleriaren %80 euskaldundu bada, zergatik ez %100a lortu?

2.            EREDUEN EBALUAZIO KUANTITATIBOA

Kontzeptu kuantitatiboa oso eraginkorra izan da ikasteredu elebidunak mugatu eta aztertzeko momentuan. Kontzeptu honen inguruan hainbat galdera sortu dira: zenbateraino da euskalduna testuingurua (euskaldunen portzentajeak)? Zenbat ordu, zenbat gai euskaraz? Zenbat irakasle euskaldun? Zenbat ikaslek gainditzen dute espero den euskara maila?

Joera kuantitatiboei esker “zenbat eta intentsiboagoa izan eredua (D), orduan eta hobeak dira emaitzak” teoria guztiz egia ez dela ondorioztatu da. Idiazabal  eta Manterolaren ustez, euskarazko irakaskuntza, euskararen didaktika, eta bereziki murgilketa bidezko irakaskuntza, ez da nahikoa aztertu baieztapen hau egiatzat jotzeko.

Azkenik, hizkuntzaren jabekuntza prozesuaz ezer gutxi dakigu, baina herritar euskaldun eleanitzak sortu nahi baditugu oso gauza desberdinak egin behar dira denbora berean.

3.            MURGILTZE PROGRAMA

Helburua ikasleengan garapen elebiduna lortzea da. Haurrek, bere ingurugiro hurbileko hizkuntza ikasten dute txikitan, modu inkontziente batean. Hau ematen da, hizkuntza horrekiko esposizioa handia delako eta giro apropos batean ikasten delako.

Beraz, eskolak haurrarena ez den hizkuntza batean behar den giro hori sortzen badu, batez ere haurra gaztea denean, beste hizkuntza hori ikasiko du konturatu gabe. Gauza ez da hizkuntza berria ikastea aurrekoa ahaztuz, baizik eta umearen lehen hizkuntza zainduz eta baloratuz bigarren hizkuntza bat ikastea. Hala ere, kontuan hartu behar da epe luzeko programa denez, emaitzak ez direla bat batekoak.

4.            HIZKUNTZEN IRAKASKUNTZA BATERATUA

Hainbat hizkuntzaren irakaskuntza ikuspegi koordinatuan eta koherentean egitea aldarrikatzen du eta hizkuntza bakoitza modu bakarrean eta isolatuan ikastea baztertzen du. Helburua ikasleek etxetik dakarten hizkuntzaz gain, gizarte elebidunetan ukipen egoeran dauden beste hizkuntzak, edo atzerriko hizkuntzak ikastea da.

Beraz, lortu nahi dena ez da ikasi beharreko hizkuntza bakoitzean elebakarrek duten gaitasuna lortzea, baizik eta hizkuntza bakoitzean gizarte beharrizan jakin batzuei aurre egiteko adinako gaitasunak lortzea.

5.            HIZKUNTZEN ARTEKO INTERDEPENDENTZIA

Ukipenean dauden bi hizkuntzen artean nolabaiteko lotura dago, hau da, elkarren menpekoak dira. 1. hizkuntzan lortutako gaitasun mailak, 2. hizkuntzan lortuko den gaintasun maila baldintzatzen du. Lehengo hizkuntzako maila altua bada, bigarrenean ere maila egokia lortuko da, baina lehenengo hizkuntza kaltetu gabe. Hau da, transferentzia gertatzen da.

Bestalde, transferentzia hori egokia izan dadin, bi baldintza hauek betetzea beharrezkoak da:

a.            2 hizkuntzako esposizioa

b.            2 hizkuntza ikasteko motibazioa

6.            ATALASEAREN HIPOTESIA

Teoria honek pertsona baten elebitasun maila eta maila kognitiboaren arteko lotura azaltzen du. Hizkuntzen arteko transferentzia gertatzeko gutxieneko gaitasun maila bat behar da hizkuntzetako batean. Gutxieneko maila hori lortzen ez bada, ondorio kognitibo negatiboak izan ditzakegu. Eta ondorio kognitibo positiboak lortzeko, berriz, pertsonak gaitasun onak izan behar ditu hizkuntzetako batean gutxienez.

7.            ELEBITASUN GEHITZAILEA
Elebitasun gehintzailea, bigarren hizkuntza lehenengoaren osagarria denean gertatzen da. Honek, ondorio kognitibo positiboak izango ditu, izan ere, bi hizkuntzak egokitasunez garatuko lirateke. Maila akademikoari dagokionez, elebakarrak baino emaitza hobeagoak lortuko lirateke. 

8.            VYGOTSKIREN EKARPENA

Mintzaira norbanako bakoitzean gauzatzen bada ere, ezin da prozesu indibidual bezala irudikatu. Izaera seriala du, eta elkarreraginean ikasten da. Irakats-instantziek (eskola) eragin handia dute mintzairaren garapenean. Mintzairak gizakiaren garapen psikologikoan, pentsamenduaren eraikuntzan, eragin zuzena du, eta diskurtso mailan gauzatzen da.

9.            TESTU GENEROAK
Testu generoak hizkuntza erabiltzeko ditugun modu desberdinei deritze. Hauek denboran zehar egonkortu dira, baina, historirari eta denborari oso lotuta daudenez, etengabe aldatuz doaz; testu-genero berriak agertzen dira denbora pasa ahala. Aitzitik, hizkuntza jarduera desberdinak desagertzen doazen heinean, testu-generoak desagertzen dira. Hori dela eta, ez dago testu-generoen behin betiko sailkapen bat. 

10.         SEKUENTZIA DIDAKTIKOA

Sekuentzia didaktikoa, eduki jakin batzuk lantzeko prestatzen diren jarduera jarraien multzoari deitzen zaio, hau da, haurrei jarduera progresibo batzuk ezartzen zaizkie edukiak barneratuz joan daitezen. Sekuentzia hau, testu-generoen erabilera egokiaz arduratzen da, adibidez, testuinguru komunikatiboaren arabera zein testu-genero erabili behar den irakastea.

Bestetik, arau gramatikalak ere lantzen dira eta hau guztia aurrera eramateko, zenbait proiektu proposatzen dira. Irakasleak haurrek egindako proiektuak ebaluatzen ditu, dituzten trebetasunak eta zailtasunak detektatuz.

Dolzen eta Shneuwlyren ustez, sekuentzia didaktikoek bi ezaugarri nagusi dituzte:

 1.Koherenteak dira : ikasleen trebetasun eta zailtasunetatik abiatzen dira ariketa edo proiektuak proposatzeko.

 2.Malguak dira: ikasle-taldeen trebetasunetara egokitzen dira.

11.         ZER DA 5 ETA 8 URTE BITARTEAN IKASTEN DENA?

5 eta 8 urte arteko ikasleen artean, aldaketa nabariak egoten dira, batez ere, hizkuntza mailan, testuak deskribatzeko orduan eta edukien barneratzean.

5 urteko haurrak ipuin bat deskribatu edo kontatzerako orduan, ipuinaren ekintza nagusiak kontatzen ditu. 8urteko haurrak, aldiz, ez dira soilik ekintzetan oinarritzen, pertsonaien pentsamendu eta sentimenduak hautematen dituzte eta espazio eta denborarekiko harremanak kontuan hartzen dituzte.

Bestetik, 5 urterekin errepikapen ugari egiten dituzte ipuinak deskribatzerako orduan, 8 urterekin, ordea, lexiko zabalagoa eta konplexuagoa dute eta esaldi konposatuagoak sortzen dituzte.

Gure taldeari egokitu zaion kontzeptua Hizkuntzaren Irakaskuntza Beteratua izan da, eta interneten miatu eta gero informazio interesgarria duten bi esteka. Lehenengoa Berritzegune Nagusiko webgunetik ateratakoa da, eta kontzeptu honen adibide praktiko bat eskaintzen du. Bigarrena, berriz, Papel de Periodiko egunkaritik ateratako berri interesgarri bati buruz doa.

- http://nagusia.berritzeguneak.net/hizkuntzak/htblehen-3-1.php

- http://papeldeperiodico.com/2013/11/el-tratamiento-integrado-de-lenguas-til-la-planificacion-y-politica-linguistica-en-el-punto-de-mira/