IDAZMENAREN EBALUAZIOA: TESTUAK ZUZENTZEKO IRIZPIDEAK

Testua: Istripua Herriko Bidegorrian

Ebaluazioaren zehaztapena

1. Egokitasuna: gaitasun soziolinguistikoa

Testuaren helburua / Gaiarekiko lotura: Testuaren helburua betetzen da. Zer gertatu den eta nola ondo azaltzen du Gai berdina jarraitzen du uneoro, testuan idazten duenak izenburuarekin konexioa dauka. Beraz, gaiarekiko lotura egokia

Bere expresio propioak “zer egingo diogu ba!”, sentimendu eta pentsamenduak erabili ditu, hauek puntuazio marka espezifikoekin konbinatuz (harridura ikurrak). Honekin, ondorioztatu dezakegu erregistro ez formala erabili duela.

Testuko ideia orokorrak objektiboak dira, baina, hainbat ideia subjektibo txertatzen ditu (bere sentimenduak, besteak beste: “oso triste geratu da”).

2. Kohesioa-koherentzia: gaitasun diskurtsiboa

Ideiak ondo antolatuta daude. Orden kronologiko bat jarraitzen dute testu osoan zehar, eta beraz, koherentzia bat dagoela esan dezakegu. Hala ere, “orain esan didate ez zela hiru aste 6 baizik!” esaldia ez dago oso ondo kokatuta eta ez du lotura askorik. Gainerako ideien artean kohesio bat dago eta hauek lotura dute beraien artean.

Lokailu eta antolatzaileen eskasia ikusten da, beraz, hauek gehiago erabili beharko lituzke.

Azkenik, testuaren egitura ona da, baina, ondorioa luzatu beharko litzateke.  

3. Morfosintaxia, lexikoa eta ortografia: gaitasun linguistikoa

Morfosintaxiari dagokonez, esaldi motzak eta zuzenak erabiltzen ditu. Hala ere, hitzen arteko espazioa hobetu beharko litzateke.

Erabiltzen duen lexikoa egokia da, orokorrean ez du akats larririk eta hitzak ez ditu gehiegi errepikatzen.

Puntuazioari dagokionez, modu egokian erabili ditu puntuak, komak eta harridura ikurra. Hala ere, ez du hitzen arteko espazioa errespetatu eta horrek irakurketa galarazten du.

Azkenik, ortografia akats larririk ez dagoen arren, hitz bat zuzendu beharko luke: “biziketa”. Bestetik, hitzen arteko espazioa handiagoa izan beharko litzatekeela uste dugu, horrek irakurketa ostopatzen duelako.

Nola hobetu? Elena Laiz-ek eta Daniel Cassany

Lehenik eta behin, guk isilean eta modu zainduan irakurri behar dugu dena; hau komenigarria da ikasleak testua idatzi duenean izatea, hau da, denbora gehiegi ez igarotzea idazmenetik zuzenketara arte. Testua hobetezeko, guk dena egin beharrean, pistak eman beharko ditugu, ikasleak zuzendu dezan. Adibidez, testuaren zati bat berriro irakurtzeko esan, ea ondo ulertzen duen galdetu, testu mota horretarako erabili duen erregistroa egokia iruditzen zaion  galdetu, hitz bat gehiegitan errepikatzen badu hiztegian sinonimo bat bilatzea… Hori aurrera eramateko, ikasleei gure oharrak irakurtzeko denbora eman behar diegu, sakon hausnartu dezaten.

Gure kasuan, ikasleak berri bat idatzi du, eta nahiko ondo dagoela iruditzen zaigu; hala ere, hurrengoa dio: “orain esan didate ez zela 3 aste 6 aste baizik!”. Esaldi horri buruz galderak egingo genizkioke, ea horrelako esaldi bat berri batean jartzea ondo iruditzen zaion, eta honela ez bada nola aldatuko luke… Hori egiteko beste estrategia bat binaka jartzea izan daiteke, batak besteari testua hobetzeko proposamenak eginez.

IDAZMENAREN ZAZPI HASTAPENAK

1. Eskolako ohiko jardueretan idazmena integratzea

Idazmena, idazteko tresna izateaz gain, gogoeta eta komunikazio tresna ere bada. Tresna hau egoera desberdinetan erabiltzen dugu, eta egoera horiek hiru talde desberdinetan banatzen dira:

1. Eskolako irakasagaiekin erlazionatutako jarduerak: Bertan genero diskurtsibo desberdinak lantzen dira; hala nola: narrazioa, ensaioa, deskribapena… Jarduera hauek gogoeta eta idazki lagungarriekin elkarlanean dabiltza.
2. Eremu kulturaleko jarduerak: antzerkiak, foroak, poemak irakurtzea, literaturarekin zer ikusia duten eskolaz kanpoko jarduerak…
3. Komunikazio pertsonal eta instituzionalekin zer ikusia duten jarduerak, non idazmena lantzen den: eskolako aldizkaria, kolaborazioak egunkarietan, gurasoekin jarduerak...

2. Idazmenaren irakaskuntzaren inguruko  jardueren bigarren helburu bat zehaztu : helburu diskurtsibo bat eta ikaskuntzaren helburu zehatz bat.

Testu konplexuak idazteko, genero diskurtsibo desberdinak ikasteko, jarduerak proposatu behar dira, eta ikas programazio edo jarduera horiek, bi helburu izan behar dituzte. Lehenengo helburua testuaren funtzioari bideratuta dago eta bigarrena aldiz, ikaskuntzaren edukietara.

Ildo horretatik, testuningurua kontuan hartu beharra dago eta baita  erregistro motak (formala, informala) ere, ez baita berdina alkate bati idaztea edo lagun talde bati idaztea.

Adibide bezala, iritzi artikulu bat idazterako orduan, hartzaileak, eskaintzen den informazioa, testua bideratuta dagoen testuingurua eta abar hartuko da kontuan.

3. Idazteko jarduera gero eta konplexuagoak proposatu ikasleek genero testualen inguruan aurrera egin dezaten

Hau sekuentziatzeko orduan, komenigarria da, kurtso bakoitzean genero testual bat lantzea baino, kurtso guztietan genero testual guztiak lantzea, maila ezberdinetan, noski.

4. Idaztea prozesu bat dela kontuan hartzea eta hori ikasleek ere ulertzea

Idaztea beste hainbat sub-prozesu eta jarduera eskatzen dituen prozesu konplexua da. Garrantzitsua da jakitea norentzat, zertarako eta zeri buruz idatziko den; hau da, idazlea testuinguruarekiko kokatzen da, komunikazio eremuarekiko, hain zuzen.

Testuaren planifikazioa ezarritako helburuen arabera egingo da.

Errebisioa egiteko ez dira pausu batzuk era linealean jarraitu behar, hau da, ez dira bata bestearen atzean egin behar, ordena bat jarraituz. Idazlea testua egiten ari den bitartean, testua errebisatzen du, amaituta ez egon arren.

Honek irakaslearen paperean eragin zuzena du: irakasleak esku-hartzeak egin ditzake ikaslea testua egiten ari den bitartean.  Izan ere, zuzenketa azkenean (testua bukatuta dagoenean) egiteak, ez dakar onura handirik ikaslearen idazteko ahalmenean.

5. Idazteko, hitz egin

Nahiz eta askotan idazleak bakarrik idazten imajinatzen ditugun, irudi hori ez da egia. Argitaratzen diren testu asko kolaborazio baten ondorioz sortuak izan dira. Eta, gainera, nahiz eta testuak pertsona bakar batek idatzi, normala da beste kide edo idazle batzuei erakustea, haien iritziak edota proposamenak jakiteko.

Beraz, hori kontuan hartuta, ezinbestekoa da ikasleek haien artean testuei buruz hitz egiteko egoerak sortzea. Ahozko interakzioa ezinbestekoa da idazten ikasteko.

Gainera, modu honetan eginez, ikasleek ez dute bakarrik irakaslea aditu moduan ikusiko.

6. Idazteko irakurri, irakurtzeko idatzi

Idaztearen eta irakurtzearen arteko erlazioak ez dira zuzenak ezta zentzubakarrekoak.

Ikaskuntza mesedetzen duena hizkuntza idatziarekin dagoen erlazioa da. Zaila da idazteko irakurtzea eta irakurtzeko idaztea banatzea.

7. Ikaslea gidatu

Testu konplexuagoetarako, irakaslearen gida ezinbestekoa da. Irakaslearen laguntzak askotarikoak izan daitezke: lehendabizi, helburu zehatz bat ezarri behar du. Prozesua ematen ari den bitartean, materialak, eskemak, pautak… ematen lagun dezake.

Ondo iruditzen zaigu txikitan izan ez dugun idazten ikasteko era bat delako, adibidez, guk bakarrik egin behar genituen testu idatziak, gure ideiak ezin genituen gainerako ikaskideekin partekatu. Horrek presioa eragiten zigun, askotan trabatuta geunden eta ezin genuen aurrera egin; aldiz, beste baten laguntza apur batekin traba horiek gainditzeko aukera izan genezakeen.

Bestetik, testu honetan ikusi dugunez, testu idatzi bat egiteko pausual ez dira linealak izan behar. Gure eskola garaian, testuak idazteko ideia asko genituen, baina pausuak (lehenengo ideia nagusiak atera, gero eskema bat egin, bukatzean errebisatu…) ordena jakin batean jarraitu behar genituenez, horiek garatzea askoz zailagoa egiten zitzaigun.

LH EUSKARA ARLOKO TESTU LIBURUA

Maila: 5. maila

Izena: Euskara 5º

Argitaletxea: ANAYA

https://www.blinklearning.com/coursePlayer/librodigital_html.php?idclase=23427590&idcurso=514640

a) “Informazioa berreskuratzeko” galderak: Galdera hauen bidez irakurritako testuaren gaineko informazio puntuala izanen dugu. Horrela egiaztatuko dugu irakurleak testuaren gaineko aski informazio ote duen. Esate baterako: narrazio testuetan, pertsonaiak zein diren; jarraibideak emateko testuetan, ekintza bat zer hurrenkeratan egin behar den; azalpen testuetan, animalia batek zer ezaugarri dituen; testu deskribatzaileetan, pertsona fisikoki nolakoa den... Honako hauek adibide batzuk besterik ez dira. Galderak bi motatakoak izan daitezke: hitzez hitz ulertzekoak edo informazio baliokidea bilatzekoak.

1. Galdera: aukeratu esaldi zuzena

• Simon, Maurizio, Bruno, Romualdo, Sigfrido…

1. Rominaren etxera joan ziren
2. Karlosen etxean bizi  ziren
3. bisitan joan zitzaizkion Karlosi

• Karlos sendatu eta eskolara itzuli zenean…

1. pilotatxo bat zuen buruan
2. egitasmo zehatz bat zuen buruan
3. izar bat zuen buruan

• Karlos prest zegoen agenda zabaldu eta…

1. eskolako lanak egiteko
2. azterketaren eguna eta ordua apuntatzeko
3. hainbat sekretu kontatzeko

2. Galdera: Erantzun galderei

• Zertarako jaurti dio paperezko pilotatxoa Karlosek Rominari?
• Zer kontatu nahi dio?
• Zer gertatu zaio Karlosi parkera heltzean?

b) “Ulermen globalerako” galderak: Galdera hauei erantzun ahal izateko testua sakonago ulertu behar da. Irakurleak argudioaren haria zein den antzeman behar izan du eta funtsezkoaren ideia globala izan. Esate baterako: narrazio testuetan, tramaren funtsa; azalpen estuetan, sustraiko eta funtsezko ideiak; jarraibideak emateko testuetan, ekintza baten sekuentzia oso eta globala; testu deskribatzaileetan, pertsonaia baten alderdi fisiko eta psikologikoen ikuspegi osoa. Ulermena sakonagoa eta koherenteagoa izanen da.

• Nork kontatzen du istorioa?

c) “Interpretaziorako” galderak: Galdera hauen bidez balioesten da irakurleak pertsonaien arteko harremanak ulertzen ote dituen; narrazio testuetan, pertsonaien eta ekintzen artekoak; azalpen testuetan, elementuen, egoeren, gertakarien eta abarren artekoak; testu deskribatzaileetan, ezaugarriak eta harremanak inferituz, hitzez hitz deskribatutakotik haratago joateko aukera ematen dutenak; jarraibideak emateko testuetan, esan gabekoa ondorioztatzea, ekintzen sekuentzia ulertzeko beharrezkoa bada ere, etab. Hitzez hitzeko ulermenaren ikuspegia baino haratago joateko aukera dugu. Hortik datorkio balioa irakurketari.

5. Galdera: azaldu

• Zenbat pertsonaia daude ipuinean?
• Zein da garrantzitsuena? Zergatik?
• Nolakoak dira Karlos eta Romina?

d) “Edukiaren hausnarketari eta balioespenari” buruzko galderak: Galdera hauen bidez balioesten da, ulermenetik abiaturik eta hausnarketaren bidez, norberak testuaren aurrean hartuko duen rola. Ulermen lanak zabaltzeko aukeratzat har daiteke. Esate baterako: galdetzen da istorio batek egiazkoa izateko duen itxuraz; irakurleak pertsonaiei buruz zer iritzi duen; irakurleak zer eginen lukeen halako zerbait gertatu izan balitzaio, etab.

6. Galdera: Eman zure iritzia

• Gustatu al zaizu irakurgaia? Zergatik?
• Sinesgarria iruditzen al zaizu?
• Nola amaituko ote da guztia?

e) “Formaren gaineko hausnarketari eta balioespenari” buruzko galderak: Galdera hauek informazioa ekarri nahi dute irakurleak testua hobeki uler dezan laguntzen duten testuzko seinaleetatik informazioa ateratzeko duen gaitasunaz. Esate baterako: jakin nahi da ea ikasleak konturatzen ote diren “Behin batean...” hasiera duen testua ipuin bat dela edo marratxoek pertsonaien arteko elkarrizketa markatzeko balio dutela, etab. Horren ondoren, prozesuak eta horiekin lotutako estrategiak deskribatu dira koadro batean eta, orobat, proba bakoitzean sar daitezkeen galdera motak:

Galdera (asmatua): Zer testu mota da? Markatu erantzun egokia

• Deskribapen testua
• Azalpen testua
• Narrazio testua
• Argudio testua